Jak sprawdzić, czy towar kwalifikuje się do stawki 0% w ramach umowy o wolnym handlu

Preferencyjna stawka celna nie przysługuje automatycznie z tytułu samego zakupu towaru w kraju objętym umową handlową, lecz wymaga wykazania, że towar spełnia reguły pochodzenia zapisane w tej umowie. Weryfikacja przebiega wielostopniowo, od ustalenia właściwej umowy dla danej pary krajów i kodu taryfowego, przez analizę reguł dla konkretnego produktu, aż po skompletowanie dowodów akceptowanych przez organ celny. Błąd na którymkolwiek etapie skutkuje zwykle retrospektywnym wymiarem cła, dlatego proces warto przeprowadzić przed zgłoszeniem, a nie po nim.

Czy istnieje właściwa umowa FTA dla pary krajów i kodu CN – jak to szybko zweryfikować w TARIC?

Punktem wyjścia jest ustalenie kodu towarowego oraz kraju pochodzenia, gdyż dopiero te dwie zmienne pozwalają sprawdzić w bazie TARIC, jakie stawki obowiązują dla konkretnego przywozu do Unii Europejskiej. Baza pokazuje obok stawki erga omnes również stawki preferencyjne przypisane do poszczególnych porozumień, wraz z odesłaniem do podstawy prawnej i ewentualnych kontyngentów taryfowych. Nieprawidłowa klasyfikacja przekreśla całą dalszą analizę, dlatego przy towarach nieoczywistych warto rozważyć wystąpienie o wiążącą informację taryfową lub skorzystać ze wsparcia, jakiego udziela agencja celna prowadząca obsługę zgłoszeń.

Jak odczytać przepisy pochodzenia?

Każda umowa zawiera protokół lub załącznik z regułami pochodzenia, w którym obok zasad ogólnych znajdują się reguły szczegółowe przypisane do poszczególnych pozycji taryfowych. Reguły dzielą się na dwie zasadnicze grupy: towary całkowicie uzyskane w danym kraju oraz towary poddane wystarczającej obróbce lub przetworzeniu, przy czym ta druga kategoria obejmuje większość produktów przemysłowych. Kryterium wystarczającego przetworzenia formułowane bywa jako zmiana pozycji taryfowej, jako limit wartości materiałów niepochodzących, jako wymóg wykonania określonego procesu technologicznego albo jako kombinacja tych warunków.

Jak policzyć pochodzenie w praktyce?

Obliczenie zaczyna się od rozbicia produktu na materiały pochodzące i niepochodzące, wraz z przypisaniem im wartości oraz kodów taryfowych, gdyż bez tej ewidencji żadnej reguły nie da się rzetelnie zastosować. Przy kryterium wartościowym porównuje się udział materiałów niepochodzących z ceną ex-works produktu gotowego, a próg dopuszczalny odczytuje się z reguły przypisanej do danej pozycji, ponieważ różni się on między branżami. Analizę uzupełniają mechanizmy kumulacji, pozwalające traktować materiały z krajów partnerskich jako pochodzące, oraz reguła tolerancji, dopuszczająca niewielki udział materiałów niespełniających kryterium zmiany klasyfikacji.

Jakie dowody pochodzenia są wymagane?

Rodzaj dokumentu zależy od konkretnej umowy, gdyż nowsze porozumienia odchodzą od świadectw wystawianych przez organy na rzecz oświadczeń składanych przez samego eksportera. Dowód musi odnosić się do konkretnej przesyłki, wskazywać towar w sposób umożliwiający jego identyfikację i pochodzić od podmiotu uprawnionego do jego wystawienia. W obrocie spotyka się przede wszystkim:

• świadectwo przewozowe EUR.1 wystawiane przez organy celne kraju wywozu,
• deklarację pochodzenia sporządzaną na fakturze przez upoważnionego eksportera,
• oświadczenie o pochodzeniu w systemie zarejestrowanych eksporterów REX,
• oświadczenie eksportera lub wiedzę importera w umowach nowej generacji,
• dokumenty potwierdzające status materiałów, w tym deklaracje dostawców.

Jakie warunki proceduralne muszą być spełnione?

Poza samym pochodzeniem umowy przewidują warunki formalne, których niedopełnienie odbiera prawo do preferencji nawet przy prawidłowo ustalonym statusie towaru. Podstawowe znaczenie ma zasada niedokonywania manipulacji w trakcie transportu, oznaczająca, że towar nie może być poddany operacjom innym niż konieczne dla zachowania go w dobrym stanie, a także obowiązek wystąpienia z wnioskiem o preferencję w zgłoszeniu celnym. Dowód pochodzenia zachowuje ważność przez okres wskazany w umowie, dokumentację źródłową należy przechowywać przez lata określone przepisami, a organ może zwrócić się o weryfikację do administracji kraju wywozu.

Jak zarządzać ryzykiem?

Ryzyko koncentruje się po stronie importera, gdyż to on korzysta z obniżonej stawki i to on ponosi konsekwencje, gdy weryfikacja po zwolnieniu towaru zakwestionuje podstawę preferencji. Ograniczyć je pomaga zbieranie deklaracji dostawców, dokumentowanie kalkulacji pochodzenia w sposób umożliwiający jej odtworzenie po latach oraz cykliczne sprawdzanie, czy zmiany w łańcuchu dostaw nie naruszyły przyjętych wcześniej założeń. Przy powtarzalnych dostawach warto rozważyć wystąpienie o wiążącą informację o pochodzeniu, która daje formalną ochronę wobec organów celnych.

Z nami wiesz więcej!

Agencja Celna INTERSPED działa przy Urzędzie Celnym w Czechowicach-Dziedzicach od 1992 roku, obsługując import, eksport oraz handel wewnątrzunijny na terenie województwa śląskiego i małopolskiego. Zakres wsparcia obejmuje kompleksową obsługę celną, przygotowanie dokumentacji, reprezentowanie klienta przed organami celnymi, deklaracje Intrastat oraz formalności związane z mechanizmem CBAM. Biuro przy ulicy Mazańcowickiej 70 czynne jest od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 18:00, a kontakt telefoniczny prowadzony jest pod numerem +48 32 215 52 27.

Podsumowanie

• Preferencja celna wymaga spełnienia reguł pochodzenia z konkretnej umowy, a nie samego zakupu towaru w kraju partnerskim.
• Weryfikację zaczyna się od kodu taryfowego i kraju pochodzenia, sprawdzanych w bazie TARIC.
• Reguły dzielą się na towary całkowicie uzyskane oraz poddane wystarczającej obróbce, ocenianej według zmiany pozycji, wartości materiałów lub procesu.
• Dowodem pochodzenia bywa EUR.1, deklaracja na fakturze, oświadczenie w systemie REX lub oświadczenie eksportera.
• Ryzyko obciąża importera, dlatego warto dokumentować kalkulacje i rozważyć wiążącą informację o pochodzeniu.

FAQ

Czy niska stawka w TARIC oznacza, że towar automatycznie ją otrzyma?

Nie, baza wskazuje jedynie, jaka stawka może przysługiwać przy spełnieniu warunków danej umowy. Prawo do preferencji powstaje dopiero po wykazaniu pochodzenia i dopełnieniu wymogów proceduralnych.

Co się dzieje, gdy organ celny zakwestionuje dowód pochodzenia po odprawie?

Weryfikacja po zwolnieniu towaru może zakończyć się retrospektywnym wymiarem cła wraz z odsetkami. Dlatego dokumentację uzasadniającą preferencję przechowuje się przez okres wskazany w przepisach.

Czy pochodzenie towaru jest tym samym co kraj wysyłki?

Nie, kraj wysyłki wskazuje jedynie miejsce, z którego towar fizycznie wyruszył. Pochodzenie ustala się według reguł umowy, na podstawie miejsca wytworzenia lub zakresu przetworzenia materiałów.

Kto może sporządzić deklarację pochodzenia na fakturze?

Uprawnienie zależy od umowy i zwykle przysługuje eksporterowi upoważnionemu lub zarejestrowanemu w odpowiednim systemie. Przy niższych wartościach przesyłki niektóre porozumienia dopuszczają szerszy krąg podmiotów.